Het township
Township Kayamandi
Kayamandi is één van de oudste townships van Zuid-Afrika. Al in 1925 werden de eerste zeven onderkomens gebouwd voor zwarte mensen die werkzaam waren in Stellenbosch. In 1941 werd Kayamandi officieel aangewezen als locatie voor zwarte mensen en tegen het eind van dat jaar woonden er al ongeveer 400 mensen.
Apartheid
In 1949 werd de Prohibition of Mixed Mariages Act ingesteld, de eerste van vele apartheidswetten die de zwarte en gekleurde mensen als minderwaardig bestempelden. Vooral onder Hendrik Verwoerd, van 1958 tot 1966 president van Zuid-Afrika, nam de legalisatie van de apartheid grote vorm aan. Vooral de Natives Act had grote gevolgen, waarbij zwarte en gekleurde mensen gedwongen werden te verhuizen naar minderwaardige gebieden. Ze kregen van de ene op de andere dag te horen dat ze hun huizen uit moesten en de stad moesten verlaten. Hun meubilair en huisraad waren ze kwijt… Zo verging het ook vele zwarte inwoners van Stellenbosch, die gedwongen werden te wonen in eenvoudige onderkomens die voor hen in Kayamandi werden opgericht.
In 1955 was het aantal inwoners van Kayamandi gegroeid tot 1200 mensen. Het merendeel hiervan kwam uit de gebieden Transkei en Ciskei in de Oostkaap. Vanwege de wet op migratie van zwarte mensen binnen Zuid-Afrika mochten zwarte mensen uit de Oostkaap niet meer verhuizen naar andere gebieden. Wel mochten de mannen uit de Oostkaap naar Stellenbosch komen om te werken in fabrieken, wijngaarden en boerderijen. Ze verbleven in Kayamandi in ‘hostels’. Hun vrouwen en kinderen bleven achter in de Oostkaap.
Ten tijde van de apartheid probeerden de regering en de werkgevers de zwarte bevolking zo afhankelijk mogelijk te maken. In Kayamandi werd, net als in veel andere townships, een bierhal gebouwd, waar de mensen met hun schamele loon heel goedkoop drank konden krijgen. De mannen raakten zo verslaafd aan alcohol en op die manier afhankelijk van hun werkgevers.
Daarbij komt dat zwarte mensen ook als ‘dom’ werden bestempeld en geen toegang kregen tot normaal onderwijs. Ze kregen onderwijs op zogenaamde bantoescholen, waar ze slechts praktisch onderwijs kregen, dat wil zeggen klaargestoomd werden voor werk in de fabriek of boerderij.
